OK
شرکت زغال سنگ البرز شرقی

کلياتي پيرامون پرتوها

کلياتي پيرامون پرتوها

Untitled Document

کلياتي پيرامون پرتو ها


مقدمه


پرتو يا تشعشع عبارت است از انرژي که به صورت امواج يا ذرات در خلاء يا در محيط مادي منتشر مي شود. بطور ساده پرتوها را مي توان انرژي عبوري تعريف کرد. برخي از پرتوها داراي جرم و بعضي فاقد آن مي باشند و با توجه به ميزان انرژي، داراي قدرت نفوذ در ماده هستند. پرتوها به دو دسته پرتوهاي يونيزان (يونساز) و پرتوهاي غير يونيزان (غير يونساز) طبقه بندي مي شوند. معمولا وقتي همراه با واژه پرتو کلمه ديگري بکار نرود پرتوهاي يونيزان مورد نظر مي باشد .
پرتو يونيزان پرتوهاي يونيزان با عبور از محيط، توليد ذرات باردار منفي و مثبت مي کنند. منابع مولد پرتوهاي يونيزان مي تواند مانند پرتو X ، انرژي هسته اي و زباله هاي ساخت بشر باشد، يا مي تواند مانند پرتوهاي کيهاني حاصل از خورشيد يا مواد راديواکتيو پوسته زمين که بصورت ذره (تشعشع ذره اي) يا انرژي خالص بدون جرم و بار الکتريکي (پرتوهاي الکترومغناطيسي) تابش مي شوند زمينه طبيعي داشته باشند .
1) ذرات آلفا: اين ذرات به راحتي ديگر پرتوها از ماده عبور نمي کند. ذره آلفا داراي جرم اتمي 0 و دو بار الکتريکي مثبت است که در واقع يک اتم هليوم دو بار يونيزه شده است. ذرات آلفا بوسيله عناصر راديواکتيو سنگين منتشر مي شود. ذرات آلفا قدرت يونسازي زيادي داشته ولي قدرت نفوذ آن در بافت ها بسيار کم است و به آساني بوسيله ضخامتي از چند صفحه کاغذ، يک لايه رطوبت، لايه شاخي پوست، متوقف مي شوند. اين ذرات تنها وقتي خطرناک هستند که درون بدن قرار گيرند. بطور معمول دستگاههاي پايش فردي نسبت به پرتوهاي آلفا حساس نيستند .
2) ذرات بتا : ذرات بتا با حرف يوناني β نشان داده مي شوند و قدرت نفوذ بيشتري نسبت به ذرات آلفا دارند و براي متوقف کردن آنها به چند ميلي متر آلومينيوم نياز است. ذرات بتا الکترونهايي با بار مثبت و منفي مي باشند که نگاترون (الکترون منفي) و پوزيترون (الکترون مثبت) ناميده مي شوند .
3) نوترون: نوترون ذره اي با جرمي برابر يک دوازدهم جرم اتم کربن و فاقد بار الکتريکي است. يکي از منابع اين ذرات، راکتورهاي هسته اي هستند که در آنها اورانيم شکافته شده و نوترون و انرژي حرارتي آزاد مي کند. از اين رو نوترونها را تنها مي توان در مجاورت منابع توليد اين ذرات در زماني کمتر از يک ثانيه آشکار ساخت .
4) پرتو X و گاما: پرتوهاي X و گاما مانند نور مرئي امواج راديويي و ميکروويو، امواج الکترومغناطيس مي باشند و بخشي از طيف الکترومغناطيسي را تشکيل مي دهند. با اين وجود در ميان موارد ذکر شده فقط پرتوهاي X و گاما هم پرتو يونيزان و هم امواج الکترومغناطيس محسوب مي شوند. پرتوهاي X و گاما از بيشترين فرکانس در بين همه امواج الکترومغناطيس برخوردارند و بنابراين داراي کوتاهترين طول موج هستند از اين رو بيشترين مقدار انرژي را حمل مي کنند . پرتوهاي X ، با شتاب الکترونها در ولتاژ بالا و برخورد به يک هدف فلزي، ترجيحا با عدد اتمي بالا توليد مي شوند. پرتوهاي گاما از فعل و انفعالات درون هسته اتم و پرتوهاي X از فعل و انفعالات خارج هسته اتم منشا مي گيرند .
آسيب هاي ناشي از پرتوهاي يونساز :
اثرات جسمي پرتوهاي يونيزان از اختلالات جزئي و موقتي در بعضي از اعمال فيزيولوژيک گرفته تا خطرات جدي مانند کاهش عمر، کاهش مقاومت در مقابل بيماريها، کاهش قدرت توليد مثل، ايجاد کاتاراکت (آب مرواريد)، سرطان خون و يا انواع ديگر سرطان، آسيب به جنين در حال رشد، متفاوت مي باشد .
اثرات مستقيم و غير مستقيم پرتوها :
زماني اثر مستقيم ناشي از پرتوها اتفاق مي افتد که يک مولکول مستقيما مورد تابش پرتو قرار گيرد. احتمالا مهمترين مولکولهاي سلول زنده، مولکولهاي DNA مي باشند. نتبجه نابودي مستقيم يک مولکول DNA اين است که سلول قادر به تقسيم نبوده و فقط مي تواند مدتي به زندگي ادامه دهد .
اثر غير مستقيم زماني اتفاق مي افتد که مولکولي مانند مولکول آب که اهميت کمتري دارد، به يونها يا راديکالهاي فعال تجزيه شود. اگر اين اجزاي تجزيه شده با مولکولهاي مهمي مانند DNA ترکيب شوند، باعث اختلال در عمل اصلي DNA شده و آسيب هايي مانند عوارض مستقيم ايجاد مي شود .
اثرات زودرس و ديررس پرتوها :
آسيب هاي زيست شناختي پرتوها، به اثرات زورس و ديررس تقسيم بندي شده اند. از جمله اثرات زودرس، که پس از تابش مقدار حاد پرتو بروز مي کند، مي توان اثر روي سلول و دستگاههاي گوناگون مانند دستگاه خونساز، دستگاه گوارش و … نام برد. اثرات ديررس، ماهها و يا سالها پس از تابش مقدار زياد و يا کم به وجود مي آيند. از جمله اين اثرات مي توان از سرطانزايي، ايجاد آب مرواريد، اختلالات جنيني و کوتاه شدن عمر را نام برد .
روشهاي کنترل پرتوهاي يونساز :
شوراي حفاظت در برابر پرتوها (ICRP) محدود کردن پرتوگيري را بر سه اصل استوار نموده است :
1- هر آزمايش و عمل استفاده از پرتوهاي يونساز در صورتي انجام پذيرد که نفع حاصل از آن مسلم و آشکار باشد .
2- مقدار مجاز در هر مورد براساس حداقل پرتوگيري ممکن که منطقا قابل قبول و مانع اجراي طرح نگردد، تعيين شود .
3- مقدار معادل براي هر فرد از حداکثر مقدار مجاز تجاوز نکند.


1393/04/31

Bookmark and Share   شماره خبر :44 تعداد بازدید :504

درج نظرات اخبار

نویسنده *  
نظر *  
کد ویژه
کد امنیتی
Captcha reload